≡ Menu

Τι συμβαίνει όταν ονειρευόμαστε; Είχε δίκιο ο Φρόϋντ?

man-sleeping-park-green
Χαρά μοιρασμένη, δυο φορές χαρά!
Facebook
Google+
http://dimitrisflamouris.com/2018/07/14/ti-symvainei-otan-oneireyomaste-eiche-dikio-o-froynt/
Twitter

Τα όνειρα πάντα προκαλούσαν μια ιδιαίτερη αίσθηση μυστηρίου στους ανθρώπους καθώς είναι τόσο ζωντανά αλλά συνάμα πολύ περίπλοκα και περίεργα.

Τι είναι όμως τα όνειρα στην πραγματικότητα;

Από αρχαιοτάτων χρόνων έχουν χρησιμοποιηθεί από θρησκείες, ή εσωτεριστικές σχολές και έχουν εμπνεύσει πολλούς καλλιτέχνες. Το βασικό κοινό χαρακτηριστικό των προσεγγίσεων αυτών ήταν ότι τα όνειρα περιέχουν (απόκρυφα ίσως) μηνύματα τα οποία δεν μπορούν να παραδοθούν με κάποιον άλλον τρόπο. Έτσι πολλοί προφήτες έπαιρναν τα μηνύματα από το θεό τους σε διάφορες θρησκείες μέσω των ονείρων.

Στον 20ο αιώνα ο πιο γνωστός διερευνητής των ονείρων είναι αδιαμφισβήτητα ο Σίγκμουντ Φρόϋντ. Η βασική θεωρία του (όπως και όλων των συμβολιστών προπατόρων του) ήταν ότι τα όνειρα περιείχαν κρυμμένα μηνύματα από ένα τμήμα του μυαλού. Υπέθεσε ότι το υποσυνείδητο προσπαθούσε να σπάσει το προστατευτικό φράγμα της συνειδητότητας μέσω των ονείρων.

Τι λέει όμως η σύγχρονη επιστήμη των ονείρων; Συμφωνεί ή διαφωνεί με τις υποθέσεις του Φρόϋντ;

Τι συμβαίνει όταν ονειρευόμαστε;

Είναι ιδιαίτερα κοινό χαρακτηριστικό στα όνειρά μας να βλέπουμε καταστάσεις οι οποίες δεν έχουμε κανένα λογικό νόημα, πχ. αλλάζουμε τοποθεσίες με μεγάλη ευκολία χωρίς να μας προβληματίζει, βλέπουμε άτομα που δε ζουν πια, ή (το αγαπημένο μου) πετάμε.

Έτσι μπορεί να μιλάμε στη μητέρα μας το ένα λεπτό στην παραλία και το αμέσως επόμενο να είμαστε πάνω σε ένα βουνό κάνοντας σκι με ένα φίλο μας και το όλο σκηνικό την ώρα του ονείρου δε μας κάνει καμία εντύπωση…

Επίσης πολύ κοινό χαρακτηριστικό είναι το να ξεχνάμε τα όνειρά μας με το που ξυπνήσουμε. Ορισμένοι άνθρωποι μάλιστα θα δηλώσουν με σιγουριά ότι δε βλέπουν ποτέ όνειρα!

Όνειρα: Μια συνειδησιακή κατάσταση του εγκεφάλου

Τι συμβαίνει όμως την ώρα που κοιμόμαστε στον εγκέφαλό μας; Θα μπορούσαν άραγε να εξηγηθούν όλα τα φαινόμενα των ονείρων μέσα από τη λειτουργία των κέντρων του εγκεφάλου μας κατά τον ύπνο;

Η σύγχρονη επιστήμη του ύπνου έρχεται να μας αποδείξει ακριβώς αυτό.

Πως τα όνειρα είναι μια κατάσταση συνειδητότητας που είναι απλά διαφορετική από την κατάσταση που βιώνουμε όταν είμαστε ξύπνιοι. Οι διαφορές αυτές οφείλονται αποκλειστικά στον διαφορετικό τρόπο με τον οποίο ενεργοποιείται ο εγκέφαλός μας την ώρα του ύπνου.

Οι ιατρικές έρευνες σε εργαστήρια ύπνου έχουν δείξει ότι κατά τη διάρκεια που ονειρευόμαστε στον εγκέφαλό μας υπάρχει υπερενεργοποίηση περιοχών οι οποίες είναι συνδεδεμένες με το συναίσθημα (limbic system – μεταιχμιακό σύστημα) και επιλεκτική απενεργοποίηση εγκεφαλικών κυκλωμάτων αλλά και χημικών ουσιών που είναι συνδεδεμένα με τη μνήμη, την αυτογνωσία και τη λογική σκέψη.

Αυτό προκαλεί το φαινόμενο του να βιώνουμε παράλογες σκηνές χωρίς να μας παραξενεύει. Δεν μπορούμε να σκεφτούμε λογικά διότι δε λειτουργεί το κομμάτι του εγκεφάλου μας που είναι υπεύθυνο για τη λογική σκέψη.

Δε λειτουργεί η μνήμη μας μέσα στο όνειρο ώστε να θυμόμαστε ότι αυτό που βλέπουμε δεν έχει συμβεί ή δεν είναι δυνατόν να συμβαίνει. Ταυτόχρονα, όταν ξυπνάμε επέρχεται οργανική βιολογική αμνησία στον εγκέφαλο και αυτός είναι ο λόγος που δε θυμόμαστε τα όνειρά μας τις περισσότερες φορές.

Γιατί είναι τα όνειρα τόσο περίεργα;

Αυτό συμβαίνει διότι κατά τη διάρκεια του ονειρικού ύπνου γίνονται πάρα πολλές, και ως επί το πλείστον άσχετες, συνδέσεις μέσα στον εγκέφαλο ανάμεσα σε διάφορες περιοχές του. Εμείς τις αντιλαμβανόμαστε σαν να είμαστε τη μια με τη μητέρα μας στην παραλία και την επόμενη στιγμή με τον κολλητό μας για σκι. Η σύνθεση αυτών των διαφορετικών συνδέσεων σε ένα όνειρο ονομάζεται υπερ-συνδετική σύνθεση (hyper-active association).

Η ενεργοποίηση (και απενεργοποίηση) διαφορετικών περιοχών του εγκεφάλου και η σύνθεση από το μυαλό μας των διαφορετικών ενεργοποιήσεων είναι τελικά υπεύθυνη γι αυτό το οποίο εμείς βιώνουμε σαν το τελικό όνεριο.

Που είχε λοιπόν δίκιο και που άδικο ο Φρόϋντ;

Που είχε σχεδόν δίκιο ο Φρόϋντ

Ο Φρόϋντ είχε δίκιο για την έμφαση που έδινε στον πρωτόγονο και ενστικτώδη χαρακτήρα των ονείρων. Τα όνειρα όντως ξεκινούν από την απελευθέρωση κατά τη διάρκεια του ύπνου μας των πρωτόγονων ενστίκτων μας (τα οποία εμπεριέχουν το σεξ, την επιθετικότητα και την απόδραση). Αυτό συμβαίνει λόγω της ενεργοποίησης του μεταχμιακού συστήματος.

Όμως υπάρχει πολύ λιγότερο σεξ από όσο υπέθεσε και πολλά περισσότερο αρνητικά συναισθήματα από όσα ήταν διατεθειμένος να δεχθεί καθώς είχε δώσει μεγάλη έμφαση στα όνειρα ως εκπλήρωση επιθυμιών.

Επίσης τα δεδομένα της επιστήμης του ύπνου δείχνουν ότι ο Φρόϋντ υπέθεσε σωστά στη βασική του υπόθεση ότι τα όνειρα προκαλούνται (μερικώς) από ενστικτώδεις δυνάμεις (συναισθήματα) και ότι αυτά τα συναισθήματα είναι ασθενώς συνδεδεμένα με το περιεχόμενό τους.

Που είχε άδικο ο Φρόϋντ

Η θεωρία των ονείρων του Φρόϋντ έκανε τη λανθασμένη υπόθεση ότι το γεγονός ότι τα όνειρα είναι τόσο παράξενα, οφειλόταν στην απόκρυψη και τη μεταμφίεση από το υποσυνείδητο των επιθυμιών και ενστίκτων, τα οποία μετά ο θεραπευτής θα μπορούσε να αποκωδικοποιήσει και να ερμηνεύσει σωστά.

Η επιστήμη των ονείρων πλέον επιβεβαιώνει ότι τα όνειρα αποκαλύπτουν, δεν αποκρύπτουν, τα συναισθήματα και τα ένστικτα. Έτσι η θεωρία της μεταμφίεσης μπορεί να καταστεί μέχρι και επικίνδυνη αν θέλουμε να ερμηνεύσουμε σωστά το όνειρό μας.

Ο παρακάτω πίνακας συνοψίζει τις διαφορές μεταξύ της ψυχαναλυτικής προσέγγισης στα όνειρα και της επιστημονικής προσέγγισης Ενεργοποίησης- Σύνθεσης

Ονειρική κατάστασηΨυχαναλυτική εξήγηση Ενεργοποίηση –  Σύνθεση
ΠροέλευσηΚαταπιεσμένες ασυνείδητες επιθυμίεςΕνεργοποίηση του εγκεφάλου κατά τον ύπνο
Παραισθητικές πεποιθήσειςΠρωτόγονη διαδικασία σκέψηςΑπώλεια εργασιακής μνήμης λόγω απενεργοποίησης του ραχιοπλευρικού προμετωπιαίου φλοιού
Το παράξενο των ονείρωνΜεταμφίεση των επιθυμιώνΥπερ-συνδετική σύνθεση
ΣυναίσθημαΔευτερογενής αμυντική απάντηση του εγώΒασική ενεργοποίηση το μεταιχμιακού συστήματος
Λήθη των ονείρωνΑπώθηση / ΚαταστολήΟργανική (βιολογική) αμνησία
ΝόημαΕνεργητικά στρεβλωμένοΔιαφανές, εμφανές
ΕρμηνείαΑπαραίτητηΔεν είναι απαραίτητη

 

Η χρησιμότητα των ονείρων

Μπορούμε να μάθουμε πολλά για το συναισθηματικό κομμάτι του εαυτού μας από τα όνειρα μας. ΙΣΩΣ, αν τα χρησιμοποιούμε σαν σημεία εκκίνησης για να κάνουμε ελεύθερους συνειρμούς, μπορούμε να μάθουμε και κάτι για την πηγή των ενστίκτων μας.

Αυτό όμως ακόμα δεν έχει αποδειχθεί ακόμα και μετά από 100 χρόνια ύπαρξης της ψυχανάλυσης. Δεν υπάρχει κανένα ερευνητικό στοιχείο για ποιο λόγο τα όνειρα θα πρέπει να είναι καλύτερο σημείο εκκίνησης ενός ελεύθερου συνειρμού σε σχέση με τη φαντασία μας ή ακόμα και με ουδέτερες λέξεις.

Πχ θα μπορούσε κάποιος να μας ρωτήσει. Τι σκέφτεσαι όταν ακούς τη λέξη λεμόνι ή ασανσέρ και να αρχίσουμε να κάνουμε ελεύθερους συνειρμούς και να καταλήξουμε σε κάποιο πολύ χρήσιμο ψυχολογικό συμπέρασμα για μας.

Δε χρειάζεται να αρχίσουμε απαραίτητα από ένα όνειρο.

Το όνειρο δε χρειάζεται ερμηνεία

Χωρίς την ανάγκη να ερμηνεύσουμε κρυμμένα νοήματα, το μόνο που μένει είναι να καταγράψουμε τα όνειρά μας και να διαβάσουμε προσεκτικά όσα γράψαμε. Οι ελεύθεροι συνειρμοί που μπορεί να προκληθούν από την ανάγνωση μπορούν να μας βοηθήσουν να μάθουμε περισσότερα για κομμάτια του μυαλού μας που είναι σημαντικά για εμάς. Είναι σημαντικά γιατί είναι παρόντα στα όνειρά μας.

Aτόφια. Xωρίς καμία απόκρυψη.

Συμπέρασμα

Δεν ονειρευόμαστε επειδή οι ασυνείδητες επιθυμίες μας ή τα ένστικτά μας θα μας ξυπνούσαν αν δεν ήταν κεκαλυμμένα.

Ονειρευόμαστε επειδή ο εγκέφαλός μας είναι ενεργός κατά τη διάρκεια του ύπνου και το επιτυγχάνουμε ακόμα και αν τα ενστικτώδη κίνητρά μας ενεργοποιούνται κατά την ενεργοποίηση αυτή.

Μάλιστα τα κίνητρα αυτά είναι φανερά.

Είναι οι συγκεκριμένες νευροφυσιολογικές λεπτομέρειες της διαδικασίες ενεργοποίησης του εγκεφάλου μας που καθορίζουν την ξεχωριστή φύση της ονειρικής μας συνείδησης και όχι οι ψυχολογικοί μηχανισμοί άμυνας.

Μην προσπαθείτε να ερμηνεύσετε τα όνειρά σας, λοιπόν. Παρατηρήστε τα και σκεφτείτε ελεύθερα πάνω σε όσα παρατηρείτε.

Μπορεί να μάθετε πράγματα για εσάς που ούτε τα ονειρευόσασταν!

Το παρόν κείμενο είναι μια πάρα πολύ σύντομη περίληψη των ερευνητικών δεδομένων που περιέχονται στο βιβλίο του Allan Hobson, A very short introduction on Dreaming, Oxford University Press.

 

 


Σου φάνηκε ενδιαφέρον το άρθρο που διάβασες; Τότε άφησε το email σου για να λαμβάνεις δωρεάν όλα τα νέα άρθρα!

[yikes-mailchimp form=»1″ submit=»ΔΩΡΕΑΝ ΕΓΓΡΑΦΗ»]

Χαρά μοιρασμένη, δυο φορές χαρά!
Facebook
Google+
http://dimitrisflamouris.com/2018/07/14/ti-symvainei-otan-oneireyomaste-eiche-dikio-o-froynt/
Twitter
{ 6 comments… add one }
  • Παπαϊωάννου Βασιλική Ιούλιος 15, 2018, 12:56 μμ

    Δημήτρη καλησπέρα!
    Πολύ σημαντικό το άρθρο σου
    Έχω μία απορία όμως. Σε κάποιο σημείο λες ότι δεν μας κάνουν εντύπωση αυτά που βλέπουμε στο όνειρό μας και τα θεωρούμε όλα φυσιολογικά. Εμένα όμως μου έχει συμβεί αρκετές φορές να έχω την αίσθηση της έκπληξης κατά την στιγμή του ονείρου

    • Dimitris Flamouris Ιούλιος 15, 2018, 2:04 μμ

      Ως επι το πλείστον όσα συμβαίνουν δε μας κάνουν εντυπωση για να πούμε: Για κάτσε. Αυτό δε βγάζει νόημα.
      Όμως τίποτα δεν αποκλείει να συμβαίνει και αυτό που λες. Ορισμένοι μάλιστα μπορούν και καταλαβαίνουν ότι βλέπουν όνειρο την ώρα που το βλέπουν (lucid dreaming). Και τότε έχει πολύ γέλιο! Η έκπληξη καθώς και το lucid dreaming μπορούν να εξηγηθουν επισης με βάση το ποια κέντρα του εγκεφάλου ενεργοποιούνται.

  • Gogo Nikolletsi Ιούλιος 15, 2018, 5:12 μμ

    Αγαπητε Δημήτρη καλή σου μέρα.
    Και πως εξηγούνται όλες αυτές οι παράξενες , περίεργες και αλογες, χωρίς νόημα πολλές φορές αναπαραστάσεις εικόνων που μπορεί να έχουμε. Από πού προέρχονται και πως συνθέτονται τέτοιες εικονες. Δεν μιλώ για εξηγήσεις. Δεν με ενδιαφέρει κιόλας. Πρωταρχικα αναρωτιέμαι ,τι είναι όλα αυτά τα περίεργα. Είναι εμπειρίες , είναι φαντασιες, είναι πραγματικότητα σε κάποιο άλλο χωροχρόνο; Τι είναι;

    • Dimitris Flamouris Ιούλιος 15, 2018, 10:49 μμ

      Καλημέρα Γωγω. Όταν κοιμόμαστε ο εγκέφαλος μάσα είναι ενεργός. Διαφορα σημεία του ενεργοποιούνται με τυχαία συνηθως σειρά και εμείς βιώνουμε το αποτέλεσμα αυτών ενεργοποίησεων ως άλογα περίεργα γεγονότα. Όποτε δεν είναι κάτι παραπάνω από συνδέσεις που συμβαίνουν στον εγκέφαλο μας την ώρα που κοιμόμαστε. Δεν είναι αδρανής την ώρα εκείνη όπως έχουν δείξει οι έρευνες των εργαστηρίων ύπνου. Ελπίζω να κάλυψα την ερώτηση σου.

  • Κατερίνα Ιούλιος 19, 2018, 10:12 μμ

    Γειά σου Δημήτρη!
    Έχω διαβάσει το βιβλίο σου το οποίο μου άρεσε πάρα πολύ και το ψήφισα και στενοχωρήθηκα που το βραβείο το πήρε η πολύ μοδάτη μαγειρική! Φαίνεται πως είναι πιο προσιτό στους Έλληνες να μαγειρεύουν από το ασχολούνται με τον βαθύτερο εαυτό τους.
    Σχεδόν σε όλα όσα έχω διαβάσει μέχρι σήμερα από σένα συμφωνώ. Το κείμενο αυτό όμως στηριγμένο στο βιβλίο του «σοφού» Allan Hobson με βρίσκει αντίθετη. Από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου βλέπω όνειρα. Όχι απλά όνειρα. Όνειρα «προφητικά». Όνειρα που αφορούν καλά και κακά γεγονότα δικά μου ή ανθρώπων του φιλικού και οικογενειακού μου περιβάλλοντος που μαθαίνω λίγες μέρες μετά αφού τα έχω δει. Όσο για τους ανθρώπους που δεν είναι πια στη ζωή… Με επισκέπτονται συχνά πάντα για να μου πουν κάτι για κάποιον ή για μένα. «Κληρονομικό χάρισμα» χα χα χα! Δεν είναι αστείο. Οι γονείς μου όταν ήμουν μικρή με τρέχανε στις εκκλησίες να με διαβάσουν παπάδες να σταματήσω να ονειρεύομαι. Κι εγώ όταν βλέπω κάτι κακό για κάποιον στενοχωριέμαι. Αντίθετα τα καλά όνειρα με κάνουν χαρούμενη. Μου αρέσει να ξέρω από πριν ότι κάτι θα πάει καλά.
    Καλέ μου Δημήτρη, δεν νομίζω ότι εξηγείται αυτό λογικά ή τουλάχιστον δεν νομίζω ότι η επιστήμη μας έχει φτάσει στο σημείο ώστε να το εξηγήσει.
    Τα όνειρα είναι μεγάλη, πολύ μεγάλη ιστορία!
    Να περάσεις ένα μαγικό καλοκαίρι σου εύχομαι!
    Φιλικά
    Κατερίνα
    Υ.Γ. Εγώ πάντως θα ακολουθήσω τις συμβουλές σου και θα προσπαθήσω να απολαύσω τις διακοπές μου

    • Dimitris Flamouris Ιούλιος 20, 2018, 7:34 πμ

      Κατερίνα πολύ ενδιαφέρουσες οι εμπειρίες σου! Ευχαριστώ. Μακάρι να μπορέσουν να βρουν και άλλους ανθρώπους σαν εσένα οι επιστήμονες και να μελετήσουν και αυτά τα φαινόμενα. Είμαι σίγουρος ότι μπορείτε να τους βοηθήσετε να εξελίξουν την κατανόηση του κόσμου μας ακόμα παραπάνω. Μπράβο και για την αποφασιστικότητα να περάσεις ευτυχισμένα τις διακοπές σου. Ελπίζω να έχεις δει καλό όνειρο γι αυτές!

Leave a Comment

Χαρά μοιρασμένη, δυο φορές χαρά!